Steeds meer mensen krijgen te maken met een burn-out. Sterker nog, het is beroepsziekte nummer één. Hoe kan het toch dat deze ‘ziekte’ zo om zich heen grijpt?
In onderstaand artikel bied ik een (deel van een) mogelijke verklaring door uit te zoomen en aan te duiden welke contexten en mechanismes in onze ontwikkeling (als baby, kind en later), samen met onze huidige maatschappelijke context, een sterke rol kunnen spelen in het ontstaan van een bijna feilloos recept voor een burn-out. Eén die ik bovendien herken in verschillende van mijn cliënten, maar ook in mijn eigen verleden.
De geboorte: het begin van afgescheidenheid en het ontstaan van het ego
Laten we beginnen bij het allereerste begin: de geboorte. Als baby’s komen we ter wereld vanuit een staat van eenheid. In de baarmoeder ervaren we geen grenzen, geen afscheiding – alleen maar verbondenheid en veiligheid. Maar dan, plotseling, worden we geboren. Licht, geluid, kou, aanrakingen – alles komt ineens binnen. Het is overweldigend. En voor het eerst ervaren we afgescheidenheid. We zijn niet langer één met onze moeder; we zijn een apart, klein mensje in een grote, onbekende wereld.
Deze overgang van eenheid naar afgescheidenheid noemen sommigen een ‘geboortetrauma’. Het is niet per se iets negatiefs, maar het markeert wel het begin van ons besef dat we een apart ‘ik’ zijn. En met dat besef komt ook kwetsbaarheid. Om ons te beschermen tegen deze kwetsbaarheid, ontwikkelen we een beschermingsmechanisme: het ego. Het ego is er om ons te helpen overleven. Het zegt: “Ik ben ik, en jij bent jij. En ik moet ervoor zorgen dat ik veilig blijf.” Het ego gebruikt allerlei trucjes om die afscheiding in stand te houden, zoals oordelen over anderen. Door te zeggen “zij is anders dan ik” of “hij doet het fout” creëren we afstand en voelen we ons veiliger. Maar tegelijkertijd houdt dit oordelen ons ook gevangen in dat gevoel van afgescheidenheid. En dat brengt ons bij een diep verlangen: het verlangen naar verbondenheid en veiligheid.
De eerste levensjaren: de basis van veiligheid of angst
Na de geboorte begint het echte werk: opgroeien. Onze eerste levensjaren zijn cruciaal voor hoe we de wereld ervaren. Als we in een liefdevolle, veilige omgeving opgroeien, ontwikkelen we een basisgevoel van vertrouwen. We voelen ons gezien, begrepen en verzorgd. Dit geeft ons een stevige basis om de wereld te verkennen. Door vanuit een veilige basis te doen, ervaren, ontdekken; met vallen, opstaan en lachend opnieuw proberen.
Maar wat als die veiligheid er niet is? Wat als we opgroeien in een omgeving waar pijn, boosheid, onvoorspelbaarheid of onbegrip de overhand hebben? Dan ontwikkelt daardoor een basisgevoel van angst. We concluderen dat de wereld hard is, dat we voor onszelf moeten zorgen, dat we – als het er op aan komt – er alleen voor staan en dat we controle op de buitenwereld moeten uitoefenen om te overleven. Kinderen die in zo’n situatie opgroeien, ervaren een diep gevoel van onveiligheid, en dat kleurt hun hele leven.
Een mechanisme om met angst om te gaan: controle
In een angstige omgeving ontstaat een sterke noodzaak om met die angst om te gaan – dit resulteert vaak in de drang om controle uit te oefenen op de situatie. Dit kan zich uiten in perfectionisme, de behoefte om alles te ‘begrijpen’ (=grip hebben) en de neiging om situaties en mensen vanuit dat ‘begrijpen’ te willen beheersen. Het doel? Een gevoel van veiligheid creëren in een wereld die in de basis onvoorspelbaar en bedreigend voelt.
Emoties: pijn vermijden of omarmen?
Emoties spelen een centrale rol in dit hele verhaal. Voor kinderen die opgroeien in een angstige omgeving, kunnen emoties als pijn, boosheid en verdriet heel overweldigend zijn. Omdat we van nature pijn vermijdende wezens zijn, gaan we (net als bij angst) mechanismen ontwikkelen om met deze heftige emoties om te gaan. Maar op jonge leeftijd hebben we daar vaak nog geen goede handvatten voor.
Het gevolg? We ontwikkelen primitieve ‘copingmechanismen’ (=omgangs-mechanismen), zoals het onderdrukken van emoties of het volledig uitschakelen van ons gevoel. Op korte termijn lijkt dit misschien een oplossing, maar op de lange termijn leidt het vrijwel gegarandeerd tot problemen. Emoties zijn er niet voor niets – ze geven ons waardevolle informatie over onszelf en de wereld om ons heen. Als we ze negeren of onderdrukken, verliezen we een belangrijk kompas.
Wandelende hoofden: het verlies van contact met ons lichaam en emoties
Doordat de basis van deze mensen ‘angst’ is, hun manier om hiermee om te gaan ‘controle’ is, en hun contact met hun lichaam en emoties onderdrukt is, verworden deze mensen vaak tot ‘wandelende hoofden’. Ze gebruiken hun hoofd voor vrijwel álles en zetten daarmee een groot deel van zichzelf buiten spel. Ze leven in hun gedachten, plannen, analyseren en piekeren, maar verliezen het contact met hun lichaam, hun emoties en hun intuïtie. Hun hoofd draait ondertussen overuren (vaak ook nog vanuit de ‘stress-stand’ – angst leidt tot stress en actie door de aanmaak van o.a. adrenaline), waardoor een steeds grotere onbalans in het lichaam ontstaat. Teveel gaspedaal, te weinig rem / rust.
Deze zeer sterke ‘hoofdelijkheid’ van een groot deel van de maatschappij wordt tevens gestimuleerd door een schoolsysteem dat vooral mentale capaciteiten en prestaties aanmoedigt, en weinig tot geen aandacht geeft aan de andere dimensies van ons bestaan: fysiek, emotioneel, spiritueel. We leren om te presteren, om te denken, om te analyseren – maar we leren niet of nauwelijks hoe we moeten voelen, hoe we moeten luisteren naar ons lichaam, of hoe we verbinding kunnen maken met onszelf en anderen.
De maatschappij: eenzaamheid, afleiding en afgescheidenheid
Als we dit combineren met onze omgeving, een ongekend drukke en stressvolle maatschappij, waarin steeds meer als collectief onzekerheid, eenzaamheid en afgescheidenheid wordt ervaren, wordt het plaatje compleet. We vluchten, zoeken afleiding en verbinding op schermen en social media, in werk, in consumptie – alles om maar niet te hoeven voelen wat er echt speelt. We zijn verbonden via technologie, maar voelen ons tegelijkertijd diep alleen. We zijn daarmee wandelende hoofden in een wereld die ons uitnodigt om nog verder in ons hoofd te verdwijnen.
De link naar overspannenheid en burn-out
Wanneer we deze patronen en contexten combineren, zien we het perfecte recept voor overspannenheid en burn-out ontstaan. Mensen die opgroeien met een basis van angst en die als gevolg leren om controle uit te oefenen en emoties te onderdrukken, lopen een groter risico om uitgeput te raken. Ze zetten zichzelf constant onder druk om te presteren, om alles onder controle te houden, om maar niet te hoeven voelen wat er echt speelt. Dit leidt tot chronische stress, omdat ze nooit echt tot rust komen.
Daarnaast zorgt het gebrek aan echte verbinding met zichzelf en met anderen voor een diep gevoel van eenzaamheid en leegte. De genoemde vlucht in werk, social media, of andere externe prikkels vult de leegte niet op. Integendeel: het put hen alleen maar verder uit.
Bovendien voelen ze niet dat er op allerlei plaatsen waarschuwingssignalen afgaan, doordat ze niet in verbinding staan met hun lichamelijke sensaties en emoties en de waardevolle feedback die die geven. Het resultaat is dat ze blijven doorrennen.
Uiteindelijk leidt deze manier van overleven tot overspannenheid of zelfs een burn-out, waarbij het lichaam en de geest simpelweg zeggen: “Stop. Ik kan niet meer.”
De uitnodiging: terug naar heelheid
Maar het hoeft niet zo te gaan of te blijven. Of je nu in een burn-out zit en aan duurzaam herstel wilt werken, of je herkenning vindt in dit artikel en preventief het roer wilt omgooien; je hebt alles in je om het tij te kunnen keren. We kunnen leren om ons ego te herkennen zonder erdoor geregeerd te worden. We kunnen werken aan een gevoel van veiligheid, zelfs als we dat in onze jeugd niet hebben ervaren. We kunnen leren om onze emoties te doorvoelen in plaats van ze te vermijden. En we kunnen terugkeren naar ons lichaam, naar ons gevoel, naar onze intuïtie – naar heelheid.
Als holistisch life-coach nodig ik je uit om hier samen mee aan de slag te gaan. Want jij verdient het om te leven vanuit een plek van vertrouwen, liefde en verbinding – niet vanuit angst, controle en afgescheidenheid.
Voel je deze uitnodiging? Neem dan contact met me op via een persoonlijk bericht of hier.
Ik kijk ernaar uit om van je te horen!
