Herken je dat stemmetje in je hoofd dat je voortdurend vertelt dat je niet goed genoeg bent? Dat je harder moet werken, beter moet presteren, of dat je het gewoon nooit goed zult doen? Dat is, met grote waarschijnlijkheid, je innerlijke criticus.
Ik bestempel deze in het vervolg ten behoeve van de eenvoud en levendigheid maar als mannelijk, wat ook niet al te gek is aangezien hij zich in je linkerhersenhelft bevindt, waar de typisch ‘mannelijke’ kwaliteiten wonen.
Laten we het niet ontkennen: deze criticus kan behoorlijk vermoeiend zijn.
Eerst het goede nieuws, of in ieder geval een troostend gegeven: je bent niet alleen. Iedereen heeft zo’n stemmetje. Het verschil is alleen hoe luid hij bij jou praat – en wat je ermee doet. In dit artikel ga ik je laten zien waar die innerlijke criticus vandaan komt, hoe hij je tegenhoudt, en (het allerbelangrijkste) hoe je hem kunt doorzien en transformeren.
Waarom praat die innerlijke criticus zo luid?
Laten we beginnen met de basics: je innerlijke criticus is niet de waarheid. Het is geen feitelijke weergave van wie je bent of wat je kunt. Nee, die stem is vaak een mengsel van oude overtuigingen, (kritische) opmerkingen uit je jeugd en de druk die de maatschappij op je legt.
Wellicht herken je deze?
- “Je bent niet slim genoeg.”
- “Wat zullen anderen wel niet denken?”
- “Als je dit niet perfect doet, ben je een mislukking.”
Enigszins bekend? Precies. En het ergste is: hoe meer je naar die stem luistert, hoe vaker en harder hij gaat schreeuwen. Het is voor deze stem namelijk zelden goed genoeg.
Hoe houdt je innerlijke criticus je tegen?
Die innerlijke criticus is niet alleen een vervelende energieslurper – hij kan ook behoorlijk destructief zijn. Hij:
- Verhoogt je stressniveau: Door constant te twijfelen aan jezelf, blijf je in een staat van angst en spanning.
- Ondermijnt je zelfvertrouwen: Hoe vaker je tegen jezelf zegt dat je iets niet kunt, hoe meer je het on(der)bewust gaat geloven.
- Houdt je tegen om stappen te zetten: Want stel je voor dat je faalt, toch? (Let op: dat is precies wat je innerlijke criticus wil dat je denkt.)
Waar komt die stem vandaan?
Goede vraag! Meestal is je innerlijke criticus een soort slecht geïnformeerde beschermer. Hij denkt dat hij je helpt door je te waarschuwen voor falen of afwijzing. Maar in werkelijkheid houdt hij je alleen maar klein.
Zijn hele logica is namelijk als volgt; “als jij nou maar niet buiten de (oude, ooit willekeurig getrokken) lijntjes gaat kleuren en (daarmee) zorgt dat niemand anders kritiek op jou heeft, dan ben je veilig!”
Die stem kan bijvoorbeeld zijn ontstaan door:
- Opvoeding, school, sport: Misschien kreeg je als kind vaak te horen dat je harder je best moest doen, of las je zelf tussen de regels door dat je maar beter uitstekende prestaties kon leveren, want anders…
- Maatschappelijke druk: Sociale media, prestatiedruk, het idee dat je altijd ‘perfect’ moet zijn.
- Eerdere ervaringen: Een mislukking of afwijzing uit het verleden die je nog steeds met je meedraagt.
Hoe doorzie je die criticus?
Nu komt het belangrijkste: hoe transformeer je die stem? Hier zijn een paar praktische tips om mee te beginnen:
- Word je bewust van de criticus
De eerste stap is herkennen wanneer die stem praat. Schrijf eens op wat hij zegt. Vaak zie je dan pas hoe onredelijk hij eigenlijk is.
- Word je bewust van de criticus
- Vraag je af: is dit waar?
Stel je innerlijke criticus ter discussie. Als hij zegt: “Je kunt dit niet”, vraag je dan af: “Waarom niet? Heb ik dit niet eerder gedaan?”
- Vraag je af: is dit waar?
- Zie de criticus als een beschermer
In plaats van hem te zien als een vijand, kun je hem ook beschouwen als een deel van jezelf dat probeert te helpen (op een nogal onhandige manier). Bedank hem voor zijn zorgen, maar laat hem weten dat je het nu anders gaat doen. Of, zoals David en Arjan van 365 het treffend verwoorden: “Bedankt [voor je betekenisloze commentaar]”.
- Zie de criticus als een beschermer
- Vervang kritiek door compassie
Praat tegen jezelf zoals je tegen een goede vriend zou praten. In plaats van “Je bent een mislukking”, zeg je: “Het is oké om fouten te maken. Dat hoort bij groeien.”
- Vervang kritiek door compassie
- Zet er een positief alternatief tegenover
Je kunt nog een stapje verder gaan. Creëer een nieuwe stem in je hoofd die je aanmoedigt en ondersteunt. Bijvoorbeeld: “Je doet je best, en dat is goed genoeg.”
- Zet er een positief alternatief tegenover
- Beoefen mindfulness (of een andere vorm van meditatie)
Leer om afstand te nemen van je gedachten. Je bent niet je gedachten – je hebt ze. En je kunt kiezen welke je serieus neemt.
- Beoefen mindfulness (of een andere vorm van meditatie)
Wat als het niet lukt?
Soms is die innerlijke criticus zo luid of diepgeworteld dat het lastig is om hem alleen te transformeren. En dat is oké. Soms heb je gewoon wat hulp nodig – en daar ben ik voor.
Als holistisch life coach help ik je om die negatieve stem te doorzien, meer zelfcompassie te ontwikkelen en uiteindelijk in actie te komen. Want geloof me: jij bent zoveel meer dan wat je innerlijke criticus je vertelt.
Ben jij klaar om je innerlijke criticus te doorzien?
Als je na het lezen van dit artikel denkt: “Ja, ik wil hier echt iets aan doen”, dan nodig ik je van harte uit om contact met me op te nemen. Samen kunnen we werken aan een leven waarin jij aan het roer staat – waarin je die innerlijke criticus kunt transformeren in een stem die je ondersteunt in plaats van tegenhoudt.
